Những người phụ nữ trong vườn

Những Người Phụ Nữ Trong Vườn (Lô 2025) của Nguyễn Gia Trí là một tác phẩm đặc biệt vì ít nhất bốn lý do: thứ nhất, về kỹ thuật – hoàn mỹ, phức tạp và đạt đến đỉnh cao của một bậc thầy vào thập niên 1980; thứ hai, về kích thước ấn tượng – 120 x 183.5 cm – được thai nghén và thực hiện cẩn trọng; thứ ba, về chủ đề – thuần Việt Nam và được thể hiện một cách thanh lịch, với những người phụ nữ đặc biệt duyên dáng và mơ màng, được vẽ trong một phong cảnh dù trông như ở thế giới khác nhưng lại được miêu tả chi tiết như của một người quan sát tinh tế thế giới vật chất. Do thời gian hoàn thành một bức sơn mài kéo dài, Nguyễn Gia Trí là nghệ sĩ ít tác phẩm, điều này càng khẳng định sự hiếm có của Những Người Phụ Nữ Trong Vườn.

Là họa sĩ sơn mài hàng đầu Việt Nam, Nguyễn Gia Trí không chỉ là người thực hành hoàn hảo mà còn là nhà lý luận nghiêm ngặt. Cuộc đời ông thể hiện câu chuyện nghệ thuật và chính trị của Việt Nam thế kỷ 20, và chiêm ngưỡng một tác phẩm của Gia Trí là đắm mình trong vẻ thanh lịch và vẻ đẹp trường tồn của Việt Nam, bị cuốn hút bởi lịch sử truyền cảm hứng của đất nước.

Sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, Nguyễn Gia Trí trở thành thành viên của Tự Lực Văn Đoàn, một phong trào văn học sản sinh thơ văn mang tinh thần dân tộc và chống thực dân. Gia Trí đóng góp cho hai tạp chí Phong Hóa và Ngày Nay, thu hút đông đảo độc giả. Tại triển lãm nghệ thuật đầu tiên do Société Annamite d’Encouragement à l’Art et à l’Industrie (SADEAI) tổ chức năm 1935, tác phẩm của ông không có đối thủ. Ông nhanh chóng thành công: một nhà sưu tập Pháp địa phương, bà Drouin, trở thành người bảo trợ, và năm 1938, ông nhận đơn đặt hàng chính thức đầu tiên từ Toàn quyền Brévié để trang trí cung điện của ông ở Hà Nội – nay là Dinh Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Năm 1943, ông triển lãm tại Triển lãm Mỹ thuật “Salon Unique” ở Hà Nội và nhận được đánh giá nồng nhiệt.

Nhà sưu tập và phê bình nghệ thuật Pháp tại Hà Nội, Claude Mahoudeau, viết:

Sau Thế chiến II, Gia Trí đến Hồng Kông cùng Jean Volang trước khi trở về Việt Nam định cư tại Sài Gòn, nơi ông sống cuộc đời học giả, ẩn dật, dành trọn cho việc hoàn thiện nghệ thuật sơn mài.

Tác phẩm hiện tại, Những Người Phụ Nữ Trong Vườn, được vẽ trên nhựa tẩy trắng lấy từ cây sơn ta (Rhus vernicifera), có ở miền Bắc Việt Nam. Được đào tạo về hội họa phương Tây, kỹ thuật khắc và khảm, Gia Trí tiên phong các phương pháp mới để chuẩn bị, đánh bóng và phối màu sơn mài. Bị giới hạn bởi bảng màu chỉ có nâu, đen và các sắc đỏ, Gia Trí cùng các họa sĩ sơn mài khác sáng tạo ra màu mới, đặc biệt từ vỏ trứng nghiền để tạo sắc trắng. Trong Những Người Phụ Nữ Trong Vườn, việc sử dụng khéo léo vỏ trứng đã mở rộng bảng màu cho tác phẩm.

Quy trình sơn mài rất công phu, bao gồm việc phủ nhiều lớp sơn màu và sơn trong, chờ mỗi lớp khô trước khi phủ lớp tiếp theo. Sau khi hoàn tất các lớp, họa sĩ dùng giấy nhám mịn, cùng bột than và tóc người, để cẩn thận chà xát các phần khác nhau nhằm đạt được màu sắc mong muốn.

Trong một lá thư gửi Claude Mahoudeau về một bức sơn mài được đặt hàng vào cuối thập niên 1950, Nguyễn Gia Trí chia sẻ về quy trình sơn mài:

Có thể so sánh tác phẩm hiện tại, Những Người Phụ Nữ Trong Vườn, với tác phẩm nổi tiếng Vườn Hoa Bắc – Trung – Nam, cũng có phụ nữ trong phong cảnh mơ màng. Vườn Hoa Bắc – Trung – Nam được Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh mua với giá cao và hiện nằm trong Bộ sưu tập Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Tác phẩm này gồm chín tấm, thực hiện từ 1970 đến 1990 – trùng thời gian với tác phẩm hiện tại.

Tuy nhiên, bố cục của tác phẩm trong bảo tàng khác với Những Người Phụ Nữ Trong Vườn, vì không có công trình kiến trúc nào trong tác phẩm sau. Thay vào đó, những vẻ đẹp huyền ảo được vẽ trên bối cảnh thôn dã nhưng huyền bí, với màu sắc phong phú, vàng lấp lánh khắp nơi. Trong khi mỗi tấm của Vườn Hoa Bắc – Trung – Nam không rộng quá 65 cm, Những Người Phụ Nữ Trong Vườn là một tấm duy nhất rộng gần hai mét – một sự thay đổi kích thước khiến các nhân vật – chứ không phải bối cảnh – trở thành tâm điểm của tác phẩm.

Sự tái cấu trúc không gian trong Những Người Phụ Nữ Trong Vườn, được thai nghén cẩn thận để đạt được cảm giác siêu việt, giải thích tại sao Gia Trí – người có tác phẩm luôn được săn lùng – lại giữ tác phẩm đỉnh cao này trong bộ sưu tập cá nhân. Chỉ khi gặp chủ sở hữu hiện tại, một cựu đại sứ tại Việt Nam, người yêu mến tác phẩm của Gia Trí đến mức khiến nghệ sĩ xúc động, ông mới quyết định chia tay kiệt tác này, biết rằng chủ nhân mới sẽ trân trọng và lan tỏa tinh thần Việt Nam được thể hiện trong Những Người Phụ Nữ Trong Vườn.

(Viết bởi Jean-François Hubert, Cố vấn Cấp cao, Nghệ thuật Việt Nam, Christie’s)

Nguồn: https://www.christies.com/en/lot/lot-5567119